جوش آوردن خودرو یکی از مشکلاتی است که بسیاری از رانندگان، بهخصوص در ترافیک، مسیرهای طولانی و هوای گرم، با آن مواجه میشوند. بالا رفتن آمپر آب، روشن شدن چراغ هشدار دمای موتور یا خروج بخار از زیر کاپوت، همگی میتوانند نشانه افزایش بیش از حد دمای موتور باشند.
اما علت جوش آوردن خودرو چیست؟
در بیشتر موارد، دلیل اصلی جوش آوردن ماشین به اختلال در سیستم خنککننده موتور مربوط میشود؛ سیستمی که وظیفه دارد حرارت تولیدشده در موتور را جذب و دفع کند. کمبود مایع خنککننده، نشتی، خرابی فن رادیاتور، ترموستات، واترپمپ، گرفتگی رادیاتور و در موارد جدیتر خرابی واشر سرسیلندر میتوانند باعث افزایش غیرطبیعی دمای موتور شوند.
در این مقاله از امداد ۳۶۵ بهطور کامل بررسی میکنیم که چرا خودرو جوش میآورد، مهمترین علائم آن چیست، در صورت بالا رفتن آمپر چه کاری باید انجام دهیم و چگونه از تکرار این مشکل جلوگیری کنیم.
جوش آوردن خودرو یعنی چه؟
وقتی دمای موتور از محدوده کاری عادی خود فراتر میرود و سیستم خنککننده دیگر نمیتواند حرارت تولیدشده را به اندازه کافی دفع کند، موتور بیش از حد داغ میشود. در این وضعیت ممکن است آمپر دما به محدوده قرمز برسد، چراغ هشدار دمای موتور روشن شود یا بخار و مایع داغ از قسمتهای مختلف سیستم خنککننده خارج شود.
به زبان ساده، جوش آوردن خودرو یعنی موتور بیش از حد گرم شده و سیستم خنککاری نتوانسته دمای آن را کنترل کند.
این اتفاق را نباید یک مشکل ساده و بیاهمیت در نظر گرفت. ادامه رانندگی با موتور بیش از حد داغ میتواند باعث آسیب جدی به قطعاتی مانند سرسیلندر، واشر سرسیلندر و سایر اجزای موتور شود.
علت جوش آوردن خودرو چیست؟
دلایل مختلفی میتوانند باعث داغ شدن بیش از حد موتور شوند. مهمترین علتهای جوش آوردن ماشین عبارتاند از:
- کمبود مایع خنککننده
- نشتی آب یا مایع خنککننده
- خرابی فن رادیاتور
- خرابی ترموستات
- گرفتگی یا کثیفی رادیاتور
- خرابی واترپمپ
- خرابی درپوش رادیاتور یا مخزن انبساط
- هوا گرفتن سیستم خنککننده
- استفاده از مایع خنککننده نامناسب
- خرابی تسمه یا اجزای مرتبط با پمپ آب
- خرابی واشر سرسیلندر
- کمبود روغن یا مشکلات روانکاری موتور
- فشار کاری زیاد موتور در شرایط نامناسب
در ادامه هرکدام را بررسی میکنیم.
۱. کمبود آب یا مایع خنککننده
یکی از رایجترین علتهای جوش آوردن خودرو، کم شدن مایع خنککننده است.
سیستم خنککننده برای انتقال حرارت از موتور به رادیاتور به مقدار کافی مایع نیاز دارد. اگر سطح مایع پایین باشد، توانایی سیستم برای جذب و دفع گرمای موتور کاهش پیدا میکند و دمای موتور افزایش مییابد.
کم شدن مایع خنککننده معمولاً نباید بدون دلیل اتفاق بیفتد. اگر سطح مایع مرتباً پایین میآید، باید احتمال وجود نشتی یا مشکل دیگری در سیستم بررسی شود.
نشانههای کمبود مایع خنککننده
- بالا رفتن آمپر آب
- روشن شدن چراغ هشدار دما
- مشاهده مخزن خنککننده با سطح پایین
- خروج بخار از زیر کاپوت
- گرم شدن بیش از حد موتور
- کاهش مکرر سطح مایع پس از پر کردن مخزن
نکته: برای بررسی سطح مایع، صبر کنید موتور کاملاً خنک شود. باز کردن درپوش رادیاتور یا سیستم خنککننده در حالت داغ میتواند باعث پاشش مایع و بخار تحت فشار و سوختگی شدید شود.
۲. نشتی در سیستم خنککننده
اگر مایع خنککننده از سیستم خارج شود، سطح آن کاهش پیدا میکند و موتور ممکن است بیش از حد گرم شود.
نشتی میتواند از قسمتهای مختلف ایجاد شود؛ از جمله:
- شلنگهای رادیاتور
- اتصالات
- رادیاتور
- مخزن انبساط
- واترپمپ
- درپوش سیستم خنککننده
- سایر اجزای مدار خنککاری
وجود لکه مایع زیر خودرو، خیس بودن اطراف اتصالات یا کاهش مکرر سطح مایع میتواند نشانه نشتی باشد.
اگر نشتی شدید باشد، ادامه رانندگی توصیه نمیشود؛ زیرا ممکن است دمای موتور بهسرعت افزایش پیدا کند.
۳. خرابی فن رادیاتور
فن رادیاتور وظیفه دارد در شرایطی که جریان هوای طبیعی کافی نیست، هوا را از میان رادیاتور عبور دهد تا حرارت مایع خنککننده دفع شود.
اگر فن، موتور فن، فیوز، رله، سیمکشی یا مدار کنترل آن دچار مشکل شود، خنککاری در حالت توقف یا سرعت پایین میتواند کاهش پیدا کند.
یکی از نشانههای مهم این مشکل این است که:
خودرو بیشتر در ترافیک و هنگام توقف جوش میآورد، اما در سرعتهای بالاتر وضعیت دما بهتر میشود.
البته این الگو بهتنهایی برای تشخیص قطعی خرابی فن کافی نیست و باید کل سیستم بررسی شود.
۴. خرابی ترموستات
ترموستات یکی از قطعات مهم سیستم خنککننده خودرو است و جریان مایع خنککننده را متناسب با دمای موتور کنترل میکند.
اگر ترموستات در حالت بسته گیر کند، گردش مایع خنککننده به سمت رادیاتور مختل میشود و دمای موتور میتواند بهسرعت بالا برود.
نشانههای احتمالی خرابی ترموستات
- بالا رفتن غیرعادی آمپر
- افزایش سریع دمای موتور
- نوسان غیرعادی دما
- گرم شدن موتور بیش از حد معمول
- تفاوت غیرعادی دمای بخشهای مختلف مدار خنککننده
تشخیص قطعی ترموستات باید توسط فرد متخصص انجام شود و صرفاً با یک علامت نمیتوان خرابی آن را قطعی دانست.
۵. گرفتگی یا کثیفی رادیاتور
رادیاتور وظیفه دارد حرارت مایع خنککننده را به محیط منتقل کند.
اگر مسیرهای داخلی رادیاتور به دلیل رسوب، خوردگی یا آلودگی محدود شوند، یا سطح خارجی آن بهشدت با گردوغبار و ذرات مختلف پوشیده شود، توانایی دفع حرارت کاهش پیدا میکند.
در نتیجه، حتی اگر مایع خنککننده کافی باشد، ممکن است موتور همچنان داغ شود.
گرفتگی رادیاتور یکی از مواردی است که باید در صورت تکرار جوش آوردن خودرو بررسی شود.
۶. خرابی واترپمپ
واترپمپ یا پمپ آب وظیفه گردش مایع خنککننده در مدار را بر عهده دارد.
اگر واترپمپ خراب شود یا توانایی گردش مناسب مایع را از دست بدهد، انتقال حرارت از موتور به رادیاتور مختل میشود و دمای موتور بالا میرود.
خرابی یاتاقان، نشتی یا آسیب پروانه پمپ از جمله مشکلاتی هستند که میتوانند عملکرد آن را مختل کنند.
نشانههای احتمالی خرابی واترپمپ
- افزایش دمای موتور
- نشتی مایع خنککننده
- صداهای غیرعادی از قسمت جلوی موتور
- تکرار جوش آوردن خودرو
- کاهش گردش مناسب مایع خنککننده
۷. خرابی درپوش رادیاتور یا مخزن انبساط
درپوش رادیاتور و اجزای مربوط به کنترل فشار سیستم نیز اهمیت دارند.
اگر درپوش نتواند فشار سیستم را در محدوده مناسب نگه دارد، ممکن است عملکرد سیستم خنککننده مختل شود و مایع خنککننده زودتر از حالت عادی از سیستم خارج شود.
به همین دلیل، در بررسی علت جوش آوردن ماشین نباید فقط رادیاتور و فن را بررسی کرد؛ درپوش و اتصالات سیستم خنککننده نیز باید بررسی شوند.
۸. هوا گرفتن سیستم خنککننده
وجود هوا در مدار خنککننده میتواند گردش مناسب مایع را مختل کند.
هوا ممکن است بعد از تعمیرات، تعویض برخی قطعات یا در نتیجه نشتی وارد سیستم شود.
اگر سیستم بهدرستی هواگیری نشده باشد، ممکن است نقاطی از موتور به اندازه کافی خنک نشوند و دمای موتور افزایش پیدا کند.
هواگیری باید طبق روش مناسب همان خودرو انجام شود؛ زیرا روش صحیح آن در خودروهای مختلف یکسان نیست.
۹. استفاده از مایع خنککننده نامناسب
مایع خنککننده فقط برای جلوگیری از یخزدگی در زمستان نیست؛ ترکیب مناسب آن برای عملکرد صحیح سیستم خنککاری اهمیت دارد.
استفاده از مایع نامناسب، ترکیب نادرست ضدیخ و آب یا بیتوجهی به دستورالعمل سازنده خودرو میتواند عملکرد سیستم را کاهش دهد. منابع فنی نیز بر اهمیت ترکیب صحیح مایع خنککننده و ضدیخ تأکید میکنند.
بهتر است همیشه از مایع خنککننده مناسب خودرو و مطابق توصیه سازنده استفاده شود.
۱۰. خرابی تسمه و اجزای مرتبط
در بعضی خودروها، تسمه موتور وظیفه انتقال نیرو به واترپمپ را بر عهده دارد.
اگر تسمه دچار پارگی، شلشدگی یا لغزش شود، ممکن است عملکرد واترپمپ نیز مختل شود و گردش مایع خنککننده کاهش پیدا کند.
بنابراین هنگام بررسی علت جوش آوردن خودرو، وضعیت تسمههای مرتبط نیز باید بررسی شود.
۱۱. خرابی واشر سرسیلندر
یکی از جدیترین دلایل افزایش دمای موتور، خرابی واشر سرسیلندر است.
خرابی واشر سرسیلندر میتواند باعث ورود گازهای احتراق به سیستم خنککننده یا اختلال در جداسازی مسیرهای روغن، مایع خنککننده و محفظه احتراق شود.
علائم احتمالی خرابی واشر سرسیلندر
- کم شدن مایع خنککننده بدون نشتی واضح
- دود سفید غیرعادی از اگزوز
- وجود حالت غیرعادی در روغن موتور
- ایجاد فشار غیرطبیعی در مدار خنککننده
- حبابهای غیرعادی در مخزن
- تکرار جوش آوردن خودرو
- بد کار کردن موتور
البته هیچکدام از این علائم بهتنهایی به معنی خرابی قطعی واشر سرسیلندر نیستند و برای تشخیص باید آزمایشها و بررسیهای فنی لازم انجام شود.
نکته مهم: گاهی خود جوش آوردن شدید و ادامه رانندگی با موتور داغ میتواند به واشر سرسیلندر و سرسیلندر آسیب بزند؛ بنابراین نباید اجازه داد مشکل اولیه سیستم خنککننده به یک خرابی بزرگتر تبدیل شود.
۱۲. کمبود روغن موتور
روغن موتور علاوه بر روانکاری، در کنترل حرارت برخی قطعات موتور نیز نقش دارد.
اگر سطح روغن بیش از حد پایین باشد یا روغن نامناسب و فرسوده استفاده شود، شرایط کاری موتور میتواند نامطلوب شود و احتمال افزایش دما بالا برود.
البته کمبود روغن معمولاً تنها علت جوش آوردن خودرو نیست و در صورت بالا رفتن آمپر باید سیستم خنککننده نیز بهطور کامل بررسی شود.
۱۳. فشار زیاد به موتور
رانندگی طولانی در سربالایی، حمل بار سنگین، ترافیک شدید یا استفاده مداوم از موتور تحت فشار میتواند بار حرارتی بیشتری ایجاد کند.
در یک خودروی سالم، سیستم خنککننده باید بتواند دمای موتور را در شرایط کاری مختلف کنترل کند؛ بنابراین اگر خودرو فقط در چنین شرایطی جوش میآورد، احتمال وجود ضعف یا ایراد در یکی از اجزای سیستم خنککننده وجود دارد.
چرا خودرو در ترافیک جوش میآورد؟
یکی از سوالات رایج رانندگان این است که:
چرا ماشین در ترافیک جوش میآورد ولی در جاده نه؟
در ترافیک، سرعت خودرو پایین است و جریان هوای طبیعی عبوری از رادیاتور کاهش پیدا میکند. در این شرایط، فن رادیاتور نقش مهمتری در تأمین جریان هوا دارد.
اگر فن یا مدار مربوط به آن مشکل داشته باشد، خودرو ممکن است بیشتر در حالت توقف یا حرکت آهسته داغ شود؛ در حالی که هنگام حرکت با سرعت بالاتر، جریان هوای طبیعی موقتاً مشکل را کمتر نشان دهد.
البته این وضعیت میتواند دلایل دیگری مانند گرفتگی رادیاتور یا مشکلات گردش مایع خنککننده نیز داشته باشد.
علت جوش آوردن خودرو در سربالایی چیست؟
در سربالایی، موتور معمولاً تحت فشار بیشتری قرار میگیرد و حرارت بیشتری تولید میکند.
اگر سیستم خنککننده خودرو کاملاً سالم باشد، افزایش بار موتور نباید باعث رسیدن آمپر به محدوده خطر شود.
بنابراین اگر خودرو در سربالایی جوش میآورد اما در مسیرهای عادی مشکلی ندارد، باید مواردی مانند:
- سطح مایع خنککننده
- رادیاتور
- واترپمپ
- ترموستات
- فن
- وضعیت تسمه
- وجود گرفتگی در مدار
بررسی شوند.
علت جوش آوردن خودرو در هوای گرم چیست؟
هوای گرم میتواند شرایط خنککاری را دشوارتر کند، اما گرمای هوا بهتنهایی نباید باعث جوش آوردن یک سیستم خنککننده سالم شود.
اگر خودرو فقط در تابستان یا روزهای گرم داغ میکند، ممکن است سیستم خنککننده از قبل دچار یک ضعف جزئی باشد که در شرایط سختتر خودش را نشان میدهد.
مواردی مانند فن ضعیف، رادیاتور کثیف یا گرفته، کمبود مایع خنککننده و خرابی ترموستات میتوانند در چنین شرایطی بیشتر خودشان را نشان دهند.
علت جوش آوردن خودرو در زمستان چیست؟
جوش آوردن ماشین فقط مخصوص تابستان نیست.
حتی در هوای سرد نیز خرابی قطعات سیستم خنککننده میتواند باعث افزایش دمای موتور شود.
برای مثال:
- ترموستات ممکن است گیر کند.
- واترپمپ ممکن است درست کار نکند.
- رادیاتور ممکن است گرفتگی داشته باشد.
- مایع خنککننده ممکن است کم باشد.
- سیستم ممکن است نشتی داشته باشد.
- فن یا مدار کنترل آن ممکن است دچار مشکل باشد.
بنابراین اگر خودرو در زمستان نیز جوش میآورد، نباید مشکل را صرفاً به دمای محیط نسبت داد.
علائم جوش آوردن خودرو چیست؟
شناخت علائم اولیه میتواند از آسیب جدی به موتور جلوگیری کند.
مهمترین نشانهها عبارتاند از:
بالا رفتن آمپر آب
اگر عقربه آمپر از محدوده عادی بالاتر رفته و به سمت قسمت قرمز حرکت میکند، باید آن را جدی بگیرید.
روشن شدن چراغ هشدار دما
در خودروهایی که هشدار دمای موتور دارند، روشن شدن این چراغ میتواند نشانه افزایش بیش از حد دما باشد.
خروج بخار از زیر کاپوت
مشاهده بخار میتواند نشانه داغ شدن شدید سیستم یا خروج مایع داغ باشد.
بوی غیرعادی
بوی مایع خنککننده یا بوی سوختگی میتواند همراه با مشکل سیستم خنککاری مشاهده شود.
کاهش مایع خنککننده
کم شدن مکرر سطح مایع یکی از نشانههایی است که باید علت آن بررسی شود.
هنگام جوش آوردن خودرو چه کنیم؟
اگر آمپر خودرو وارد محدوده قرمز شده یا نشانههای واضح افزایش بیش از حد دما را مشاهده میکنید، ادامه رانندگی میتواند خطرناک باشد.
۱. در اولین محل امن توقف کنید
خودرو را در اولین محل امن ممکن متوقف کنید و از ادامه رانندگی خودداری کنید.
اگر در بزرگراه هستید، تا حد امکان خودرو را به محل امن منتقل کنید؛ البته فقط اگر حرکت دادن خودرو بدون خطر و با توجه به شرایط امکانپذیر است.
۲. موتور را خاموش کنید
پس از توقف ایمن، موتور را خاموش کنید تا تولید حرارت متوقف شود.
۳. درپوش رادیاتور را باز نکنید
این یکی از مهمترین نکات ایمنی است.
هرگز درپوش رادیاتور یا مخزن تحت فشار را زمانی که موتور داغ است باز نکنید.
مایع خنککننده میتواند تحت فشار باشد و هنگام باز کردن درپوش به شکل ناگهانی خارج شود و باعث سوختگی شدید شود.
۴. اجازه دهید موتور خنک شود
قبل از بررسی سطح مایع خنککننده یا انجام هر اقدامی، اجازه دهید موتور به اندازه کافی خنک شود.
۵. بعد از خنک شدن، سیستم را بررسی کنید
اگر شرایط ایمن است، پس از خنک شدن موتور میتوان سطح مایع را بررسی کرد و به دنبال نشانههای واضح نشتی بود.
اگر مایع بهشدت کم شده یا نشتی مشاهده میشود، ادامه حرکت بدون رفع مشکل توصیه نمیشود.
۶. در صورت تکرار مشکل، رانندگی نکنید
اگر خودرو پس از روشن شدن دوباره داغ میکند، آن را برای مدت طولانی به حرکت ادامه ندهید.
در این شرایط استفاده از امداد خودرو یا یدککش میتواند بسیار منطقیتر از رانندگی با موتور داغ باشد.
آیا ریختن آب روی موتور داغ کار درستی است؟
خیر.
ریختن آب سرد روی موتور یا قطعات داغ میتواند به قطعات آسیب بزند و همچنین خطر سوختگی و پاشش بخار را افزایش دهد.
بهتر است اجازه دهید موتور بهصورت طبیعی و کنترلشده خنک شود و سپس، در صورت نیاز و طبق دستورالعمل خودرو، وضعیت مایع خنککننده بررسی شود.
آیا میتوان بعد از جوش آوردن دوباره رانندگی کرد؟
این موضوع کاملاً به علت جوش آوردن و وضعیت موتور بستگی دارد.
اگر فقط به دلیل یک مشکل موقت دما افزایش پیدا کرده باشد، پس از بررسی و رفع علت ممکن است خودرو دوباره قابل استفاده باشد.
اما اگر علت مشخص نیست، مایع خنککننده کم شده، نشتی وجود دارد یا آمپر دوباره بالا میرود، ادامه رانندگی توصیه نمیشود.
رانندگی با موتور بیش از حد داغ میتواند یک مشکل نسبتاً ساده مانند خرابی فن یا نشتی را به آسیب جدیتر موتور تبدیل کند.
چگونه از جوش آوردن خودرو جلوگیری کنیم؟
پیشگیری معمولاً بسیار کمهزینهتر از تعمیر موتور آسیبدیده است.
برای کاهش احتمال جوش آوردن خودرو:
سطح مایع خنککننده را بررسی کنید
بهصورت دورهای سطح مایع را بررسی کنید و اگر مرتباً کم میشود، علت آن را پیدا کنید.
نشتی را جدی بگیرید
اگر زیر خودرو لکه مایع مشاهده میکنید یا سطح مایع بدون دلیل کاهش پیدا میکند، خودرو را بررسی کنید.
رادیاتور را سرویس کنید
رادیاتور باید از نظر گرفتگی، رسوب و آلودگی بررسی شود.
عملکرد فن را بررسی کنید
فن رادیاتور باید در شرایط مناسب وارد مدار شود.
سرویس ترموستات و واترپمپ را جدی بگیرید
این قطعات نقش مهمی در گردش و کنترل دمای مایع خنککننده دارند.
از مایع مناسب استفاده کنید
مایع خنککننده مناسب و ترکیب صحیح آن را طبق توصیه سازنده خودرو استفاده کنید.
آمپر آب را نادیده نگیرید
اگر آمپر خودرو نسبت به گذشته بیشتر بالا میرود، منتظر جوش آوردن کامل نمانید و خودرو را بررسی کنید.
اگر خودرو جوش آورد، امداد خودرو چه کمکی میکند؟
اگر خودرو در مسیر جوش آورد و علت مشکل مشخص نیست، بهتر است قبل از هر اقدامی وضعیت را بررسی کنید.
امدادگر میتواند بسته به شرایط، مواردی مانند سیستم خنککننده، سطح مایع، نشتی و برخی علائم ظاهری را بررسی کند و مشخص کند که آیا امکان رفع مشکل در محل وجود دارد یا خودرو باید به تعمیرگاه منتقل شود.
در صورتی که مشکل در محل قابل رفع نباشد، ممکن است به یدککش یا خودروبر نیاز باشد.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت دارد که:
- خودرو دوباره جوش میآورد.
- مایع خنککننده بهشدت کم شده است.
- نشتی شدید وجود دارد.
- فن کار نمیکند.
- خودرو آسیب دیگری دیده است.
- احتمال آسیب موتور وجود دارد.
- خودرو پس از جوش آوردن دیگر روشن نمیشود.
در چنین شرایطی، ادامه رانندگی با خودرو میتواند ریسک آسیب بیشتر به موتور را افزایش دهد.
آیا جوش آوردن خودرو باعث سوختن واشر سرسیلندر میشود؟
ممکن است، اما همیشه اینطور نیست.
جوش آوردن شدید یا ادامه رانندگی با موتور بیش از حد داغ میتواند به سرسیلندر و واشر سرسیلندر آسیب بزند.
از طرف دیگر، خودِ خرابی واشر سرسیلندر نیز میتواند یکی از دلایل مشکلات سیستم خنککننده و افزایش دمای موتور باشد.
به همین دلیل، اگر خودرو چند بار جوش آورده است، نباید فقط مایع خنککننده اضافه کرد و مشکل را تمامشده دانست؛ علت اصلی افزایش دما باید پیدا و برطرف شود.
جمعبندی؛ مهمترین علت جوش آوردن خودرو چیست؟
علت جوش آوردن خودرو معمولاً به اختلال در سیستم خنککننده مربوط میشود.
کمبود یا نشتی مایع خنککننده، خرابی فن، ترموستات، رادیاتور، واترپمپ، هوا گرفتن سیستم، خرابی درپوش و در موارد جدیتر واشر سرسیلندر از مهمترین عواملی هستند که میتوانند باعث افزایش دمای موتور شوند.
اگر آمپر خودرو به محدوده قرمز رسید یا بخار از زیر کاپوت خارج شد، ادامه رانندگی نکنید و در محل امن توقف کنید. همچنین تا زمانی که موتور کاملاً خنک نشده، درپوش رادیاتور یا مخزن تحت فشار را باز نکنید.
در صورتی که علت مشکل مشخص نیست یا خودرو پس از خنک شدن دوباره داغ میکند، بهتر است از امداد خودرو کمک بگیرید و در صورت نیاز خودرو را با یدککش یا خودروبر به تعمیرگاه منتقل کنید.
